آيد ، مثلا سه روز كافى باشد ؛ چون قصد ناذر تكرار روزه بوده است چند روز و گرنه يك روز كافى مىبود . و از اين‌كه در قرآن بر شش ماه اطلاق شد ، دليل انحصار نيست ؛ چنان‌كه بر بيشتر و كمتر هم اطلاق شده است . « 1 » فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ . « 2 » مؤلف : و در شرع ، توبه پشيمانى باشد بر گناه گذشته و عزم بر آن‌كه با سر مانند آن نشود براى قبحش را يا براى وجه قبحش را ، على خلاف فيه . علّامه شعرانى : با سر آن نشود ؛ يعنى بدان نپردازد و ما گوييم به سر آن كار نرود . و شرط توبه آن است كه از عمل قبيح اجتناب كند براى قبحش . پس كسى كه از زنا اجتناب كند براى شرم يا از قمار اجتناب كند براى آن‌كه خوب استاد نيست و نزد حريف رسوا مىشود ، توبه نكرده است . « 3 » مؤلف : به نزديك ما توبه اسقاط عقاب نكند بل خداى تعالى اسقاط كند عقاب را عند توبه به تفضّل . علّامه شعرانى : اگر قبول توبه واجب باشد در همهء اديان و براى همه ، در هر زمان واجب است . « 4 » مؤلف : مجاهد گويد : آدم از زمين هند به چهل سال چهل حجّ كرد پياده و به هر منزل كه فرود آمدى ، امروز آبادانى است و چون به زمين آمد ، عصايى داشت از درخت مو در بهشت . علّامه شعرانى : بيش‌تر مفسّران اين بهشت را بهشت خلد دانند كه در آسمان است و آدم از آنجا به زمين آمد ، و چنان‌كه در جاى ديگر گفته‌ايم ، همهء موجودات از آن عالم فرود آمده‌اند ، مثل أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ . و چهارپايان را هم فرمود ما فرو

--> ( 1 ) . همان . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 37 . ( 3 و 4 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 150 .